DevPro

Điểm chuẩn đại học cao có đồng nghĩa ngành học đang hot và dễ xin việc? Phân tích mối quan hệ giữa điểm chuẩn, chọn ngành và cơ hội việc làm trong tương lai.

Điểm chuẩn đại học cao có đồng nghĩa với cơ hội việc làm cao?

Mỗi mùa tuyển sinh, điểm chuẩn đại học lại trở thành một trong những thông tin được học sinh và phụ huynh quan tâm nhiều nhất.

Mấy hôm nay mình cũng đọc khá nhiều tranh luận về điểm chuẩn của các trường, đặc biệt là nhóm ngành kỹ thuật, công nghệ.

Ngành nào điểm chuẩn tăng mạnh thì nhiều người cho rằng ngành đó đang "hot", nhu cầu nhân lực lớn. Ở chiều ngược lại, điểm chuẩn ngành Công nghệ thông tin tại một số trường có sự thay đổi thì bắt đầu xuất hiện những nhận định như IT hết thời, AI đang lấy dần việc của dân IT.

Theo mình, những nhận định này không hẳn sai. Nhưng nếu chỉ nhìn vào điểm chuẩn đại học 2026 để kết luận về cơ hội việc làm của một ngành thì còn thiếu khá nhiều dữ kiện.

Bởi điểm chuẩn, mức độ quan tâm của thí sinh và nhu cầu của thị trường lao động thực chất là ba câu chuyện khác nhau. Chúng có liên quan với nhau, nhưng không phải lúc nào cũng đi cùng một chiều.

Điểm chuẩn đại học phản ánh điều gì?

Điểm chuẩn trước hết phản ánh mức độ cạnh tranh để vào một trường, một ngành tại một thời điểm nhất định.

Mà mức độ cạnh tranh đó lại chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố: chỉ tiêu tuyển sinh, phổ điểm, phương thức xét tuyển, uy tín của trường, chính sách học bổng, truyền thông, sự xuất hiện của những ngành mới...

Thậm chí những yếu tố rất đời thường như địa điểm học, chi phí sinh hoạt hay việc đi lại cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định đặt nguyện vọng của thí sinh.

Ví dụ UET đang được nhắc đến khá nhiều trong những thảo luận về tuyển sinh.

Nếu sinh viên học tại Hòa Lạc thì với một bộ phận học sinh và phụ huynh Hà Nội, khoảng cách và việc đi lại hoàn toàn có thể trở thành một yếu tố khi cân nhắc. Nhất là khi hiện nay các em còn nhiều lựa chọn đào tạo CNTT khác có mức độ đáp ứng tương đối tốt nhưng thuận tiện hơn về vị trí.

Chỉ riêng một yếu tố như vậy cũng đã cho thấy điểm chuẩn không hoàn toàn phản ánh nhu cầu việc làm của một ngành.

Vậy nên từ việc điểm chuẩn CNTT ở một số trường giảm để đi đến kết luận rằng CNTT không còn hấp dẫn hay IT đang hết thời, theo mình là hơi vội.

Điểm chuẩn cao có đồng nghĩa ngành đó đang "hot"?

Ở chiều ngược lại, một ngành có điểm chuẩn đại học tăng mạnh cũng không mặc nhiên có nghĩa nhu cầu nhân lực ngoài thị trường đã tăng tương ứng.

Năm nay có thể thấy sự quan tâm khá lớn dành cho những từ khóa như bán dẫn, vi mạch, tự động hóa, logistics...

Đây đều là những lĩnh vực đáng quan tâm và có những cơ hội phát triển thực sự.

Nhưng mình lại quan tâm đến một câu hỏi khác:

Có bao nhiêu học sinh đăng ký thực sự hiểu ngành đó sẽ học gì và sau này mình sẽ làm công việc gì?

Mình nhớ cách đây khá lâu từng có một học viên kể rằng ngày trước em chọn học Tự động hóa vì... em thích Hóa.

Em nghĩ đơn giản rằng "tự động hóa" chắc có gì đó liên quan đến Hóa học.

Đến khi vào học rồi mới phát hiện nó chẳng liên quan gì đến điều mình từng hình dung.

Lúc nghe em kể mình cũng hơi bất ngờ. Nhưng nghĩ kỹ thì những câu chuyện như vậy thực tế không hề hiếm.

Ở tuổi 17–18, rất nhiều bạn chưa có cơ hội tiếp xúc với nghề nghiệp thực tế. Thông tin các bạn nhận được chủ yếu đến từ gia đình, nhà trường, mạng xã hội, báo chí và những gì đang được nhắc đến nhiều trong một giai đoạn.

Một từ khóa được truyền thông mạnh, những bài báo liên tục nói về nhu cầu hàng chục nghìn nhân lực, những câu chuyện về mức lương và triển vọng nghề nghiệp... chắc chắn sẽ làm mức độ quan tâm tăng lên.

Quan tâm nhiều hơn, đăng ký nhiều hơn, mức độ cạnh tranh tăng và điểm chuẩn có thể tăng.

Điều đó hoàn toàn bình thường.

Nhưng từ đây lại có một khoảng cách khá xa tới câu chuyện 4–5 năm sau thị trường thực sự cần bao nhiêu người.

Không phải vì những ngành đang được quan tâm hiện nay không tốt.

Mà đơn giản là một ngành có triển vọng không đồng nghĩa với việc ngành đó phù hợp với tất cả mọi người, cũng không có nghĩa cơ hội việc làm sẽ dành cho tất cả những người theo học.

Điểm chuẩn và cơ hội việc làm là hai bài toán khác nhau

Đây mới là điều mình nghĩ học sinh và phụ huynh cần tìm hiểu kỹ hơn khi chọn ngành đại học.

Một học sinh bắt đầu học đại học năm 2026 thì khoảng năm 2030 mới tốt nghiệp.

Nhưng nếu nhìn cả một sự nghiệp thì năm 2030 mới chỉ là điểm bắt đầu. Giai đoạn một người thực sự phát triển mạnh về nghề nghiệp có thể là khi 30–35 tuổi, tức khoảng năm 2038–2045.

Từ bây giờ đến thời điểm đó là một khoảng thời gian rất dài.

Công nghệ thay đổi.

Nhu cầu doanh nghiệp thay đổi.

Những công việc hôm nay đang thiếu người có thể vài năm nữa đã khác. Ngược lại, những công việc hiện tại chưa được chú ý nhiều có thể lại trở thành một nhu cầu lớn trong tương lai.

Vì vậy khi tìm hiểu một ngành, ngoài điểm chuẩn và xu hướng, mình nghĩ còn phải tìm hiểu sâu hơn:

• Ngành đó đang giải quyết bài toán gì cho nền kinh tế?
• Ra trường thực tế làm những vị trí nào?
• Ở Việt Nam có những doanh nghiệp nào tuyển những vị trí đó?
• Quy mô thị trường lao động lớn đến đâu?
• Sinh viên tốt nghiệp phải cạnh tranh bằng những kỹ năng gì?
• AI và công nghệ sẽ tác động đến công việc đó như thế nào trong vài năm tới?

Những câu hỏi này khó trả lời hơn rất nhiều so với việc mở một bảng điểm chuẩn đại học ra xem.

Nhưng lại là những câu hỏi quan trọng hơn đối với tương lai của một người.

Điểm chuẩn ngành Công nghệ thông tin giảm có phải IT hết thời?

Với riêng CNTT, mình không nghĩ IT "hết thời".

Nhưng mình nghĩ IT chắc chắn đang thay đổi rất mạnh.

Điểm này mình khá đồng tình với những chia sẻ gần đây của PGS.TS Tạ Hải Tùng.

AI đang làm ngày càng tốt những phần công việc có tính lặp lại, được chuẩn hóa và có thể mô tả rõ ràng. Trớ trêu là đây lại thường là những phần việc mà một sinh viên CNTT mới tốt nghiệp được giao khi bắt đầu đi làm.

Vì vậy thị trường hiện tại mới xuất hiện một nghịch lý.

Doanh nghiệp có thể thận trọng hơn với một số vị trí entry-level, Fresher/Junior, nhưng đồng thời lại rất khó tìm những người có kinh nghiệm, hiểu hệ thống, hiểu nghiệp vụ, biết sử dụng công nghệ và có khả năng giải quyết vấn đề.

Theo mình, đây không hẳn là dấu hiệu CNTT đang biến mất.

Nó cho thấy ngưỡng kỹ năng để một người bước vào nghề đang được nâng lên.

Mình nghĩ câu chuyện này có lẽ cũng sẽ không chỉ xảy ra với CNTT.

Khi AI tiếp tục phát triển, nhiều ngành nghề khác rồi cũng sẽ phải đối mặt với việc những công việc đơn giản được tự động hóa, trong khi những người có nền tảng tốt, hiểu sâu và giải quyết được những bài toán phức tạp vẫn được thị trường cần.

Đừng chọn ngành đại học chỉ vì điểm chuẩn đang tăng

Vì vậy điều mình lo hơn cả việc một ngành năm nay tăng hay giảm vài điểm là việc học sinh lựa chọn nghề nghiệp dựa quá nhiều vào những tín hiệu đang nổi lên ở thời điểm hiện tại.

Có giai đoạn nghe CNTT "lương nghìn đô" thì rất nhiều người học CNTT.

Bây giờ nghe bán dẫn thiếu nhân lực thì quan tâm đến bán dẫn.

Nghe tự động hóa là xu thế thì chọn tự động hóa.

Vài năm nữa có thể lại xuất hiện một từ khóa khác.

Xu hướng không sai.

Truyền thông về những cơ hội mới cũng không sai.

Nhưng trước khi lựa chọn, người học cần đi thêm một bước nữa là tìm hiểu xem đằng sau cái tên ngành ấy thực sự là gì.

Mình sẽ học những gì?

Ra trường làm công việc gì?

Một ngày của người đang làm nghề đó diễn ra như thế nào?

Doanh nghiệp nào tuyển mình?

Thị trường thực tế cần bao nhiêu người?

Khả năng và sở thích của mình có phù hợp hay không?

Và quan trọng hơn, 4–5 năm nữa công việc ấy có thể thay đổi như thế nào?

Điểm chuẩn chỉ là một dữ liệu để chọn ngành

Điểm chuẩn là một dữ liệu để tham khảo.

Xu hướng ngành nghề cũng là một dữ liệu để tham khảo.

Nhưng cả hai đều không thể thay thế việc tìm hiểu nghề nghiệp một cách nghiêm túc.

Một ngành 28–29 điểm không đảm bảo rằng 4 năm sau ra trường sẽ dễ xin việc.

Một ngành năm nay giảm vài điểm cũng không có nghĩa 4 năm sau cơ hội không còn.

Điểm chuẩn phản ánh cuộc cạnh tranh để bước vào đại học.

Thị trường lao động phản ánh cuộc cạnh tranh để bước vào nghề nghiệp.

Còn một người có thể đi được bao xa sau đó thì cuối cùng vẫn quay về nền tảng, năng lực, trải nghiệm và sự chuẩn bị của chính người đó.

Bài viết này cũng chỉ là một góc nhìn từ những gì mình quan sát được trong quá trình làm đào tạo và tiếp xúc với sinh viên, doanh nghiệp nhiều năm.

Có lẽ thay vì chỉ hỏi:

"Năm nay ngành nào lấy điểm cao?"

Phụ huynh và học sinh nên dành thêm thời gian để trả lời một câu khó hơn:

"4 năm nữa ngành này cần người làm gì, và trong 4 năm đại học mình cần chuẩn bị những gì để trở thành người mà thị trường cần?"

Câu hỏi thường gặp về điểm chuẩn đại học và chọn ngành

Điểm chuẩn đại học cao có đồng nghĩa ngành đó dễ xin việc?

Không hẳn. Điểm chuẩn cao cho thấy mức độ cạnh tranh để vào một ngành hoặc một trường tại thời điểm tuyển sinh. Cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp còn phụ thuộc vào nhu cầu doanh nghiệp, quy mô thị trường, năng lực của người học và sự thay đổi của công nghệ trong những năm tiếp theo.

Điểm chuẩn ngành Công nghệ thông tin giảm có nghĩa IT hết "hot"?

Không thể kết luận chỉ từ điểm chuẩn. Sự thay đổi điểm chuẩn CNTT có thể chịu ảnh hưởng của chỉ tiêu, phổ điểm, phương thức tuyển sinh, lựa chọn của thí sinh, địa điểm học và nhiều yếu tố khác. Trong khi đó, thị trường CNTT cũng đang thay đổi khi AI làm tăng yêu cầu về kỹ năng đối với nhân sự mới.

Có nên chọn ngành theo điểm chuẩn và xu hướng việc làm?

Điểm chuẩn và xu hướng thị trường đều nên tham khảo nhưng không nên là căn cứ duy nhất. Học sinh cần tìm hiểu nội dung đào tạo, công việc thực tế, nhu cầu tuyển dụng, khả năng phát triển dài hạn và mức độ phù hợp với năng lực, sở thích của bản thân.

Chọn ngành đại học năm 2026 nên quan tâm điều gì?

Ngoài điểm chuẩn đại học 2026, học sinh nên tìm hiểu chương trình đào tạo, vị trí việc làm sau tốt nghiệp, quy mô nhu cầu nhân lực, doanh nghiệp tuyển dụng, tác động của AI và những kỹ năng có thể cần khi tốt nghiệp vào khoảng năm 2030.